📚 MOJA UKOCHANA WARSZAWA | Nina Majewska-Brown

KIEDY FIKCJA UDAJE WSPOMNIENIA

Jak co roku, w sierpniu wydawnictwa zalewają nas książkami o Powstaniu Warszawskim. Jedne są bardziej wartościowe, inne mniej. Jedne oferują literaturę faktu pisaną przez historyków, inne stawiają na beletrystykę. Powiem szczerze: nie lubię powieści historycznych osadzonych w realiach II wojny światowej. Zbyt często wojna staje się w nich pretekstem do infantylizowania przeszłości, spłycania jej, a niekiedy wręcz zakłamywania. Dlatego beletrystyki wojennej raczej unikam.

I oto zaproponowano mi zrecenzowanie najnowszej książki Niny Majewskiej-Brown „Moja ukochana Warszawa. Wspomnienia z Powstania Warszawskiego”. I co byście sobie na moim miejscu pomyśleli? Że to wspomnienia prawdziwych Warszawiaków, którzy przeżyli najgorsze 63 dni w dziejach tego pięknego miasta, prawda? No, jak tak sobie pomyślałem. Założyłem, że Nina Majewska-Brown dotarła do kilku „zwykłych mieszkańców” Warszawy - niezwiązanych z Armią Krajową ani Szarymi Szeregami, niebiorących udziału w ulicznych walkach, choć przecież cały czas walczących o przetrwanie. Sądziłem, że autorka odnalazła tych ludzi, przeprowadziła z nimi wnikliwe rozmowy i wydobyła z nich pełne emocji wspomnienia, które następnie przeniosła na papier pod ich imionami i nazwiskami, aby nowe pokolenia miały żywy dowód tego, jak wyglądała Warszawa w czasie okupacji i gdy zamieniała się w gruzy.

Nic bardziej mylnego!

Choć informacji o tym, że nie są to prawdziwe wspomnienia, prawdziwych osób, na próżno szukać w opisie wydawcy czy wypowiedziach autorki, nikt też wyraźnie nie zaznacza, że nie mamy do czynienia z literaturą faktu. A czytając tę książkę, odniosłem wrażenie, że jednak właśnie tak jest. Proszę mnie poprawić, jeśli się mylę, ale wydaje mi się, że autorka faktycznie zebrała jakieś wspomnienia Warszawiaków, coś gdzieś przeczytała, coś usłyszała i na tej bazie napisała książkę, która ma konstrukcję wspomnień, ale de facto jest jakimś dziwnym literackim tworem. Każdy z rozdziałów, każda z opowieści została napisana w pierwszej osobie. Pierwsza historia jest nawet formą dziennika, ale problem w tym, że to nie jest prawdziwy dziennik.

Czym więc jest "Moja ukochana Warszawa"? Jest raczej beletrystyką opartą na faktach. I chyba właśnie w ten sposób należy do niej podejść.

Jak już wspomniałem, kiedy sięgałem po „Moją ukochaną Warszawę”, byłem święcie przekonany, że mam przed sobą relacje prawdziwych ludzi. Pierwszą częścią jest tu dziennik niejakiego Henryka. Na początku trochę zdziwił mnie brak nazwiska owego Henryka czy choćby wzmianki o tym, w jaki sposób Majewska-Brown weszła w posiadanie jego zapisków. Pomyślałem jednak: okej, może pisarka jest po prostu niechlujna, może należy do tych zafiksowanych na przeszłości autorów, którzy bujają w obłokach. Zdarza się. Ale w tym „dzienniku”, pisanym rzekomo na bieżąco, w trakcie kolejnych dni Powstania, pojawiają się pojedyncze zdania i oceny dotyczące wydarzeń, które miały miejsce już po Powstaniu Warszawskim. I właściwie w tym momencie zrozumiałem, że zarówno autorka, jak i wydawnictwo Bellona zrobiły mnie w bambuko.

Zrozumiałem, że te „wspomnienia” są czymś w rodzaju „szczerych rozmów” Christophera Machta, wiecie tego od spowiedzi Hitlera, Stalina i innych "miłych" panów z przeszłości. Dziwne są to twory i w moim przekonaniu dość durnowate, a „Moja ukochana Warszawa” wpisuje się w ten sam hmmm... trend. Zamiast rzetelnego głosu zwykłych mieszkańców Warszawy, którzy siłą rzeczy mieliby inną perspektywę niż powstańcy, a których głos jest jak najbardziej potrzebny, dostajemy coś, co ten głos jedynie udaje. Jest niczym echo, pogłos zakłócany raczej przeciętnym, żeby nie powiedzieć: słabiutkim, warsztatem autorki.

Styl Majewskiej-Brown jest bardzo toporny. Choć autorka stara się odtworzyć emocje, w mojej ocenie zupełnie jej to nie wychodzi. Weźmy chociażby ten nieszczęsny „dziennik”. Bohater - Heniek Bez Nazwiska - przez większość swoich zapisków martwi się przede wszystkim tym, że w gruzach straci cały swój majątek, że futro jego kobity pójdzie się gonić, a jej biżuteria zostanie rozkradziona. Rzeczom materialnym poświęca więcej uwagi niż chorobie i śmierci swojego małego synka.

Owszem, autorka stara się pokazać nam realia miasta ogarniętego pożogą i chaosem; problemy z żywnością, higieną, ze zdobywaniem leków i permanentnym strachem, ale przez większą część książki jedyne, co czułem, to że mam przed sobą słabo napisaną literaturę, która na próżno próbuje zainteresować mnie tematami przecież naprawdę ważnymi.

„Moja ukochana Warszawa” to książka literacko słaba. Gdybym nie dostał jej w formie papierowej, pomyślałbym, że ktoś wcisnął mi jakiś nieudany debiut z Wattpada. W dodatku tytuł, a właściwie podtytuł oraz opis na okładce wprowadzają w błąd, sugerując, że mamy do czynienia z prawdziwymi wspomnieniami prawdziwych ludzi, a nie z literacką fikcją opartą na materiałach, których pochodzenia czytelnik właściwie nie jest w stanie zweryfikować.

Nie ukrywam, że dałem się nabrać trochę na własne życzenie. Nie prześwietliłem autorki, nie sprawdziłem, co wcześniej stworzyła. Kiedy dostałem propozycję zrecenzowania „Mojej ukochanej Warszawy”, byłem święcie przekonany, że są to wspomnienia samej Niny Majewskiej-Brown, bo tak sugerował tytuł, a zupełnie nie wiedziałem kim ona jest. No i chyba aż tak bardzo się nie pomyliłem, bo faktycznie są to wspomnienia Niny Majewskiej-Brown - tyle że zrodzone w jej wyobraźni albo zaczerpnięte z anonimowych źródeł. A jeśli tak, to nie jest do końca fair wobec ludzi, których życiem i doświadczeniami się inspirowała, których - rzekomo - opisała.

I tak, dobrze się domyślacie: „Mojej ukochanej Warszawy” serdecznie nie polecam.

Jeśli chcecie przeczytać książkę o Powstaniu Warszawskim, która nie próbuje go pudrować, niezmiennie odsyłam do „Obłędu ’44” Piotra Zychowicza. Niezłe jest również „Powstanie ’44” Normana Daviesa. A jeśli szukacie wspomnień - tych prawdziwych, należących do realnych osób - gorąco polecam „Dziewczyny z Powstania”, których doświadczenia zebrała i opracowała Anna Herbich.

Bo z historią można się spierać. Można ją oceniać, interpretować, a nawet się z nią nie zgadzać. Ale jeśli już wkładamy czytelnikowi do ręki „wspomnienia”, dobrze byłoby mieć pewność, że są przekazane w sposób rzetelny.

autor: Nina Majewska-Brown

ISBN: 978-83-11-18912-6

wydawnictwo: Bellona

ilość stron: 280

oprawa: miękka

rok wydania: 2026

gatunek: powieść historyczna 

ocena: 💀💀💀❌❌❌❌❌❌❌ 3/10

 

| recenzja powstała na podstawie książki przesłanej przez Wydawnictwo BELLONA