📚 CZARNE ZŁOTO | Paweł Rzewuski

DŁUGO OCZEKIWANE... ROZCZAROWANIE 

 

Cztery lata. Tyle minęło od bardzo udanego debiutu powieściowego Pawła Rzewuskiego, który w 2022 roku wszedł na kryminalne podwórko, wypełniając kresową niszę bardzo dobrym „Synem bagien”. Kryminał retro o mocnym, westernowym zabarwieniu wtedy mocno mnie zaskoczył. Był czymś świeżym, a do tego całkiem nieźle napisanym, z odpowiednim rytmem, wyrazistym głównym bohaterem i niesamowitymi lokacjami. Co z tego zostało po tych czterech latach? Tak naprawdę niewiele, a długo oczekiwany przeze mnie powrót kapitana Maurycego Jakubowskiego okazał się - choć zupełnie nieświadomie - długo oczekiwanym rozczarowaniem.

„Czarne złoto” to powieść o ogromnym potencjale, który - w mojej ocenie - został całkowicie zmarnowany. Mamy bowiem kolejną opowieść z Kresów, a dokładniej z tak zwanego „Kresowego Trójmiasta” - Truskawca, Drohobycza i Borysławia. Pierwsze z tych miast w okresie II Rzeczypospolitej było popularnym uzdrowiskiem. Bywali tam aktorzy, piosenkarze, przedsiębiorcy i politycy - to już samo w sobie ma ogromny potencjał fabularny. Z kolei Borysław i Drohobycz stanowiły polskie zagłębie naftowe. Taki nasz mały Teksas, który również aż prosi się o dynamiczną, pełną tajemnic i zwrotów akcji powieść.

Tymczasem Paweł Rzewuski wybrał zupełnie inne rozwiązanie i postawił na tak zwany „kryminał chodzony”, w którym główni bohaterowie łażą po ludziach i rozpytują. To nie jest zła forma sama w sobie, ale żeby upiec z tego coś smakowitego, niezbędni są ciekawi bohaterowie, również ci drugoplanowi. Muszą mieć w sobie jakąś niejasność, tajemnicę, niedomówienie, ale przede wszystkim powinni mieć coś ciekawego do powiedzenia. W „Czarnym złocie” jest z tym jednak duży problem, bo kolejne postacie przewijające się przez tę powieść są do bólu papierowi, jednowymiarowi i pozbawieni choćby śladów głębi.

Również sam główny bohater, czyli kapitan Maurycy Jakubowski, wydaje się ofiarą regresji osobowości. Nie przypominam sobie, aby w „Synu bagien” był aż tak patetyczny, momentami wręcz snobistyczny i naburmuszony. Być może moją optykę zmieniła narracja, która w „Czarnym złocie” jest pierwszoosobowa. I to jest kolejny - moim zdaniem - duży błąd Rzewuskiego. Narracja pierwszoosobowa doskonale sprawdza się w thrillerach psychologicznych, ot choćby w takiej „Pomocy domowej” Freidy McFadden, gdy czytelnik musi wejść do głowy postaci. Sprawdza się też wtedy, gdy chcemy nadać historii trochę swobody, pod warunkiem oczywiście, że bohater jest luźnym gościem.

Tymczasem w „Czarnym złocie”... Ehhh... Ta forma narracji sprawiła, że z Jakubowskiego wyszło wszystko, co najgorsze. U pana kapitana na próżno szukać jakichś głębszych rozkmin życiowych, a co więcej - sprawia on wrażenie chłopa z deficytami osobowościowymi. W tym przypadku pierwszoosobowa narracja jest cholernie męcząca. Kiedy Maurycy zaczyna opowiadać nam o tym, co go otacza, opisując kolejne miasta i ich lokacje, brzmi to jak ględzenie przewodnika - i to takiego mało lotnego, pozbawionego pasji i zaangażowania w swoją pracę.

Nie lepiej wypada partnerujący Jakubowskiemu niejaki kapitan Aleksander Weiss, którego makaronizmy są tak irytujące, że już na samym starcie traci się zainteresowanie tym typem. To kolejna nijaka i zupełnie nieangażująca postać w tej książce.

Dwóch mizernie skonstruowanych bohaterów przemierza więc zapomniane przez Boga rubieże II Rzeczypospolitej i próbuje wyjaśnić sprawę zaginięcia dwóch nastolatek - pasierbic lokalnego wpływowego człowieka, niejakiego Edwarda Opolskiego. Dziewczyny zniknęły z parku w Truskawcu w środku dnia i nikt nie wie, co się z nimi stało. Sprawa ta może, choć nie musi, mieć związek z dokonanym dwa miesiące wcześniej brutalnym morderstwem młodej Polki. Jakubowski i Weiss jadą więc na miejsce, aby zbadać sprawę. Szybko jednak okazuje się, że Kresowe Trójmiasto to hermetyczna społeczność trzymana za twarz przez kilku zamożnych i wpływowych gości i nie tak łatwo będzie panom kapitanom dojść prawdy. Zwłaszcza że ta niespecjalnie - przynajmniej z początku - ich obchodzi.

Punkt wyjścia jest całkiem nieźle pomyślany. Rzewuski zadbał też o dobrze odtworzone tło historyczne. Główni bohaterowie trafiają więc w sam środek narodowościowo-kulturowego tygla, co jest niewątpliwie bardzo ciekawe. Do tego dochodzą silne wątki społeczne i religijne... Cholera, „Czarne złoto” miało ogromny potencjał i wkurza mnie, że cała reszta poszła zupełnie nie tak. To nie jest ten sam Rzewuski co cztery lata temu. I nie - w moim przekonaniu - nie rozwinął się jako pisarz. „Syn bagien” pachniał świeżością, a tymczasem „Czarne złoto” zalatuje znoszoną, przepoconą skarpetą.

Wielkie rozczarowanie - tym właśnie jest dla mnie „Czarne złoto”. Szkoda, bo wiele sobie obiecywałem przed tą lekturą. Niestety, wszystko tu poszło nie tak, jak powinno, i w konsekwencji dostałem bardzo słaby kryminał, któremu nie pomogły ani ciekawe, niesztampowe lokacje, ani interesująca tematyka. Powieść mocno traci za sprawą swojego pompatycznego wydźwięku, nieciekawych, papierowych bohaterów i opisów rodem z kiepskiego przewodnika.

autor: Paweł Rzewuski
okładka: Robert Kleemann

cykl: Kapitan Maurycy Jakubowski | Tom 2

ISBN: 978-83-03-08947-7

wydawnictwo: Literackie

ilość stron: 432

oprawa: miękka ze skrzydełkami

rok wydania: 2026

gatunek: kryminał | kryminał retro

ocena: 💀💀💀❌❌❌❌❌❌❌ 3/10