📚 EGZORCYSTA | William Peter Blatty 🔻 🆁ᴇᴄᴇɴᴢᴊᴀ
Gdybym miał wymienić najważniejsze horrory wszech czasów, nie miałbym z tym większego problemu. Tak naprawdę ta ławka jest stosunkowo krótka, bo właściwie kto na niej siedzi? Na pewno Lovecraft ze swoimi opowiadaniami, Ira Levin z "Dzieckiem Rosemary", King ze swoim "To", Dan Simmons z "Terrorem" i Lindqvist z "Pozwól mi wejść". Pewnie też - choć tych książek jeszcze nie czytałem - można by posadzić tam Brama Stokera z "Draculą" oraz Mary Shelley z "Frankensteinem". Ale tak naprawdę pierwszym skojarzeniem, jakie mam z horrorem wszech czasów, jest "Egzorcysta" Williama Petera Blatty’ego.
No dobrze, ale William Peter Blatty, pisząc "Egzorcystę", nie miał doświadczenia w literaturze horroru. Właściwie jego twórczość do tego momentu ograniczała się do powieści i scenariuszy komediowych. "Gangster i urzędnik", "Johnie Goldfarb, proszę do domu!" czy "Wszystko dla niej" to były raczej lekkie, rozrywkowe komedyjki. O książkach trudno mi się wypowiedzieć - w Polsce, poza "Egzorcystą", wydano jedynie thriller "Dimiter" z 2010 roku. A jednak, co jest swoistym paradoksem, to właśnie z horrorem jest dziś kojarzony Blatty. No cóż - opus magnum i wszystko jasne.
Na pomysł napisania "Egzorcysty" Blatty wpadł jeszcze w czasie studiów, gdy przeczytał o przypadku egzorcyzmów Rolanda Doe z 1949 roku. Temat dojrzewał w nim bardzo długo, aż wreszcie, będąc już po czterdziestce, zaczął pisać swoją najsłynniejszą powieść.
Wyszła z tego bardzo stonowana i duchowa opowieść o starciu pierwotnego zła z równie pierwotnym dobrem - przynajmniej w kontekście katolickim. Sam Blatty był osobą wierzącą i wydaje mi się, że da się to wyraźnie odczuć podczas lektury. Być może właśnie dzięki temu książka jest tak żywa, emocjonalna i przepełniona szacunkiem wobec wiary, a jednocześnie respektem wobec czystego zła, które emanuje z małej Regan.
Dla tych, którzy nie kojarzą historii opowiedzianej w "Egzorcyście" - jest to opowieść o opętaniu nastoletniej Regan. Blatty ukazuje ten proces stopniowo: od pozornie niewinnych zabaw z niewidzialnym przyjacielem, przez subtelne zaburzenia, aż po objawy przypominające poważne choroby psychiczne, aż wreszcie emanację zła i próbę zniszczenia opętanej Regan. Matka dziewczynki - znana hollywoodzka gwiazda - początkowo bagatelizuje sprawę. To nie jest zarzut wobec niej, myślę, że każdy z Was zrobiłby podobnie. Niewidzialny przyjaciel? No, dużo dzieci takich ma. Jakieś lekkie zaburzenia? Okres dorastania, na pewno jej przejdzie. Jednak stan Regan pogarsza się coraz bardziej i Chris MacNeil wreszcie zabiera córeczkę do specjalisty. Najpierw zwykłego lekarza internisty, potem do bardziej ukierunkowanych specjalistów z psychiatrami włącznie. Lekarza, jak to lekarze, próbują leczyć farmacją, ale my jako czytelnicy wiemy co dolega Regan i że prochy, nawet te najsilniejsze, na niewiele się tu zdadzą. Blatty doskonale pokazuje niemoc kolejnych medyków, a także stopniowe przejmowanie ciała Regan przez demona i tłamszenie jej duszy. Metoda małych kroczków istoty z piekła rodem jest metodyczna, wyrafinowana, a przy tym przerażająca. To, co musi wycierpieć Regan jest wstrząsające. Cały ten proces opętania, który trwa tygodniami, to opis męki dziecka, które błaga o pomoc, ale tej pomocy długo nie dostaje. Sam rytuał egzorcyzmów stanowi finał powieści - i owszem, ta długa, kulminacyjna scena robi piorunujące wrażenie - ale prawda jest taka, że genialna jest cała książka.
William Peter Blatty fantastycznie buduje napięcie, pisze niezwykle żywe dialogi, świetnie konstruuje postaci, a dodatkowo wzbogaca opowieść o wątek kryminalny. Przede wszystkim jednak tworzy niezapomniany klimat, wyczuwalny już od pierwszych stron i towarzyszący czytelnikowi aż do końca. To aura z jednej strony metafizycznej tajemnicy, z drugiej - rzadka okazja spojrzenia prawdziwemu złu prosto w przekrwione, pałające nienawiścią oczy.
Mimo upływu lat tę powieść wciąż czyta się znakomicie.
Nowe wydanie "Egzorcysty", które w drugiej połowie marca 2026 roku wypuściło Wydawnictwo Vesper, to w gruncie rzeczy wznowienie edycji z 2017 roku - tym razem jednak z nową, moim zdaniem znacznie lepszą okładką autorstwa Krzysztofa Wrońskiego. Jeśli więc jeszcze nie czytaliście tej legendarnej powieści, to świetna okazja, by nadrobić zaległości.
Gorąco polecam!
Komentarze
Prześlij komentarz